اگر بخاری خودروی شما در این سرمای زمستان کار نمی‌کند چند دلیل مشخص دارد؛ مسدود شدن هسته بخاری، خرابی ترموستات، هوای حبس‌شده در رادیاتور بخاری، فیلتر کابین کثیف، خرابی درهای ترکیبی سیستم تهویه، کمبود مایع خنک‌کننده یا حتی ساده‌تر از همه، خرابی فن، فیوز یا رله بخاری. خبر خوب این است که هر کدام از این دلایل چند نشانه مشخص دارند. مثلا اگر فن صدایی تولید نمی‌کند، مشکل شما با وقتی‌که فن کار می‌کند و باد سرد می‌زند فرق دارد. اما علت روشن نشدن بخاری ماشین چیست؟
6 علت روشن نشدن بخاری خودرو
دلیل روشن نشدن بخاری ماشین می‌تواند چند عامل باشد:
- ایراد در هسته بخاری ماشین
- مشکل در ترموستات اتومبیل
- گیر افتادن حباب‌های هوا در رادیاتور ماشین
- مسدودی فیلتر ماشین
- از کار افتادن درهای ترکیبی در اتومبیل
- کم بودن مقدار مایع خنک‌کننده اتومبیل
- خرابی فن بخاری، فیوز، رله
1- ایراد در هسته بخاری ماشین
واضح‌ترین علت روشن نشدن بخاری خودرو با هسته بخاری ارتباط دارد. هسته بخاری مبدل حرارتی در سیستم گرمایشی خودرو است که وظیفه انتقال حرارت از موتور به داخل کابین را بر عهده دارد. در وضعیت استاندارد، این قطعه از لوله‌های آلومینیومی یا برنجی با پره‌های خنک‌کننده تشکیل شده و در صورت خرابی، عملکرد بخاری خودرو به طور قابل توجهی مختل می‌شود. دلایل مختلفی از جمله خوردگی، رسوب‌گذاری، انسداد و آسیب‌های فیزیکی باعث تشدید آسیب‌پذیری هسته بخاری می‌شوند و در نتیجه، گرمای کافی به داخل کابین منتقل نشود.
- رانندگانی که از مایع‌های خنک‌کننده با چگالی متفاوت استفاده می‌کنند، هسته بخاری ماشین آن‌ها مسدود می‌شود.
- برای رفع علت روشن نشدن بخاری، خودرو را به مکانی منتقل کنید تا هسته بخاری و سیستم خنک‌کننده را شستشو دهید.
2- مشکل در ترموستات اتومبیل
تغییر دمای موتور از اصلی‌ترین دلایل روشن نشدن بخاری ماشین در یک روز سرد زمستانی است. ترموستات، قطعه‌ای بین موتور و رادیاتور است که نقش تنظیم‌گری دما را برعهده دارد. این قطعه هوشمند با ساز و کار دقیق خود، دمای مایع خنک‌کننده را در محدوده‌ای مشخص حفظ می‌کند. عملکرد ترموستات شبیه به یک شیر کنترل است که با تغییر دمای مایع، باز و بسته شده و اجازه می‌دهد تا مایع داغ به رادیاتور رفته و خنک شود.
در ساختار اصلی این سیستم، یک دیافراگم حساس به دما قرار دارد که با گرم شدن مایع منبسط شده و مسیر عبور مایع را باز می‌کند. در صورت خرابی ترموستات، این تعادل از بین می‌رود و جریان مایع به سمت رادیاتور بخاری قطع می‌شود یا رفته رفته کمتر می‌شود. با مختل شدن ترموستات، بخاری خودرو دیگر گرمای کافی منتقل نمی‌کند و عملکرد همیشگی ندارد.
در بیشتر وقت‌ها با خرابی ترموستات، چراغ چک هم روشن می‌شود و نشان می‌دهد که ترموستات را تعویض کنید. در پکیج آموزش کارشناسی خودرو با این قطعه بیشتر آشنا می‌شوید.
3- گیر افتادن حباب های هوا در رادیاتور ماشین
بعد از ایجاد حباب‌های هوا در محفظه رادیاتور، عملکرد بخار ماشین ضعیف می‌شود و در موارد شدیدتر، تاثیر آن را در روشن نشدن بخاری می‌بینیم. وجود حباب‌های هوا در رادیاتور یا همان سیستم خنک‌کننده، سد راه جریان گرمای بخشنده موتور به سوی کابین خودرو می‌شود. این حباب‌ها با اشغال بخشی از فضای رادیاتور از گردش آزادانه مایع خنک‌کننده جلوگیری می‌کنند.
انتقال حرارت از موتور به رادیاتور بخاری به شدت کمتر شده و هوای گرمی که قرار است فضای سرد کابین را نوازش کند، به بادی سرد و بی‌رمق تبدیل می‌شود. این اختلال در جریان مایع باعث روشن نشدن بخاری می‌شود و هشدار می‌دهد مشکلی در سیستم خنک‌کننده وجود دارد. در اولین فرصت باید به آن رسیدگی کرد.
4- مسدودی فیلتر ماشین از دلایل روشن نشدن بخاری خودرو در زمستان
دلیل روشن نشدن بخاری خودرو در بعضی از خودروهای ایرانی مانند پژو 405 به مسدودی فیلترها مربوط است. اگر می‌خواهید به ارتباط این مسدودی با روشن نشدن بخاری خودرو پی ببرید، این بخش را مطالعه کنید.
فیلتر هوای کابین همانند ریه‌های خودرو، وظیفه تنفس هوای پاک را بر عهده دارد. اگر این ریه‌ها آلوده شوند، جریان هوای سالم به داخل کابین مختل شده و عملکرد بخاری نیز تحت تاثیر قرار می‌گیرد. ذرات معلق در هوا مانند گرد و غبار یا دوده با گذشت زمان در فیلتر جمع شده و منافذ آن را مسدود می‌کنند. این مسدودی فیلتر، مانعی بزرگ بر سر راه جریان هوای گرم به سمت دریچه‌های هوا است و باعث می‌شود تا هوای سرد و آلوده، فضای داخلی اتومبیل را فرا بگیرد. علاوه‌براین، محیط مرطوب داخل فیلتر، بستری مناسب برای رشد باکتری‌ها و قارچ‌ها فراهم می‌کند که ایجاد بوی نامطبوعی در کابین دور از انتظار نیست.
برای رفع این مشکل، تعویض به موقع فیلتر هوا مانند تزریق هوای تازه به ریه‌های خودرو ضروری است. در این صورت، بخاری درست مانند روز اولش کار می‌کند و خبری از دمای پایین نیست. در مبحث‌های آموزش دیتیلینگ خودرو به اهمیت این قطعه مهم از اتومبیل پی می‌برید.
5- از کار افتادن درهای ترکیبی در اتومبیل
درون سیستم تهویه خودرو، دریچه‌هایی همچون دروازه‌های کوچک وجود دارند که با فرمان ما باز و بسته می‌شوند تا جریان هوا را به سمت دلخواه هدایت کنند. این دریچه‌ها، نقش کلیدی در توزیع هوای گرم یا سرد در کابین دارند. در آموزش کارشناسی خودرو، این موضوع از اهمیت زیادی برخوردار است.
گاهی پیش می‌آید که این دروازه‌ها به دلایل مختلف از جمله فرسودگی قطعات یا مشکل در سیم‌کشی، عمکرد درستی ندارند و راه عبور هوا را مسدود می‌کنند. در این حالت، انگار یک دیوار نامرئی جلوی گرمای بخاری اتومبیل را گرفته است و هوای گرم به جای آنکه به آغوش ما بیاید، در جایی نامعلوم محبوس می‌شود. این مشکل به ویژه در خودروهایی که سیستم تهویه دستی دارند، بیشتر احساس می‌شود؛ چرا که تنظیم دستی دریچه‌ها، گویای وجود مشکلی در مکانیزم داخلی آن‌هاست.
6- کم بودن مقدار مایع خنک‌کننده اتومبیل
اگر 5 علت روشن نشدن بخاری ماشین از چالش‌های شما نبود، میزان مایع خنک‌کننده اتومبیل را چک کنید. کمبود مایع سیستم خنک‌کننده، گرمای بخاری خودرو را تضعیف می‌کند. (شاید با خود بپرسید چگونه؟) این مایع، وظیفه انتقال حرارت از موتور داغ به رادیاتور و سپس به بخاری را بر عهده دارد. اگر سطح مایع خنک‌کننده پایین باشد، گویی رگ‌های حیاتی این سیستم تنگ شده و جریان گرمای بخشنده به سمت کابین با اختلال مواجه می‌شود. در چنین شرایطی، هوای خروجی از دریچه‌ها به جای نوازش پوستمان با گرما، روحمان را با سرمای خود آزرده می‌کند.
پیش از هر اقدام دیگری، سطح مایع خنک‌کننده را بررسی کنید و در صورت نیاز، آن را به اندازه کافی پر نمایید. یادتان باشد که همیشه پیش از دستکاری سیستم خنک‌کننده، اجازه دهید موتور به طور کامل سرد شود تا از بروز هرگونه حادثه ناگوار جلوگیری کنید.
۷- خرابی فن بخاری، فیوز یا رله
اگر با روشن کردن بخاری، نه صدایی می‌شنوید و نه هیچ بادی (حتی سرد) از دریچه‌ها بیرون می‌آید، مشکل به احتمال زیاد هیچ ربطی به مایع خنک‌کننده یا ترموستات ندارد. در چنین مواردی باید به سراغ برق‌کشی خودرو برویم و یکی از این سه مورد را بررسی کنیم:
- سوختن فیوز بخاری که در اثر داغ‌کردن بیش از حد موتور فن یا اتصالی سیم‌کشی اتفاق می‌افتد.
- خرابی رله فن، که مانع رسیدن برق کافی به موتور فن می‌شود.
- فرسودگی یا سوختن موتور فن (دمنده)، مثلاً به‌دلیل کهنگی زغال‌های موتور یا خرابی یاتاقان آن، که باعث می‌شود فن اصلاً نچرخد.
برای رفع این مشکل، ابتدا فیوزباکس را برای فیوز بخاری را بررسی و در صورت سوختن، آن را تعویض کنید. اگر فیوز سالم بود، نوبت به رله فن می‌رسد و اگر مشکل همچنان باقی بود، احتمالا خود موتور فن نیاز به بازبینی یا تعویض دارد.
علت روشن نشدن بخاری پراید
پراید مدول بخاری ندارد و کنترل دور فن آن از طریق چند مقاومت ساده‌ای انجام می‌شود که جلوی کنسول وسط نصب شده‌اند. اگر این مقاومت‌ها بسوزند، فن کلا روشن نمی‌شود یا فقط در دور تند کار می‌کند. در کنار این مورد، رایج‌ترین علت روشن نشدن بخاری پراید عبارت‌اند از:
- خرابی رله فن بخاری که مانع رسیدن برق به موتور فن می‌شود.
- معیوب بودن فشنگی آب (سنسور دمای آب) که سیگنال نادرست می‌فرستد.
- سوختن فیوز بخاری، معمولاً در اثر داغ‌کردن بیش از حد موتور فن.
- گیر کردن یا بسته ماندن شیر بخاری، قطعه‌ای در برخی مدل‌های پراید که مسیر آب گرم به رادیاتور بخاری را کنترل می‌کند.
- رسوب یا گرفتگی رادیاتور بخاری، به‌خصوص در خودروهایی که ضدیخ آن‌ها دیر تعویض شده است.
برای حل این مشکل ابتدا مقاومت‌های فن (زیر داشبورد، جلوی کنسول وسط) و فیوز بخاری را بررسی کنید. اگر فن روشن نمی‌شود، نوبت به رله و فشنگی آب می‌رسد؛ اما اگر فن کار می‌کند ولی هوای گرمی بیرون نمی‌دهد، احتمال رسوب‌گرفتگی رادیاتور بخاری یا بسته ماندن شیر بخاری بیشتر است.
علت روشن نشدن بخاری پژو پارس، ۴۰۵ و سمند
برخلاف پراید، پژو پارس، ۴۰۵ و سمند از قطعه‌ای به نام مدول بخاری برای کنترل دور فن استفاده می‌کنند؛ خرابی همین مدول، شایع‌ترین علت یکسره شدن بخاری پژو یا کار نکردن بخاری سمند و ۴۰۵ است. علاوه بر این سایر دلایل این مشکل موارد زیر هستند:
- رسوب‌گرفتگی رادیاتور بخاری یکی از رایج‌ترین دلایل سرد ماندن بخاری در این مدل‌هاست، به‌خصوص وقتی ضدیخ به‌موقع تعویض نشده باشد.
- خرابی ترموستات باعث می‌شود آب به‌اندازه کافی گرم نشود یا دمای موتور تنظیم نشود.
- ضعیف شدن واتر پمپ مانع از گردش کافی آب گرم به‌سمت رادیاتور بخاری می‌شود.
اگر فن کار نمی‌کند یا فقط در دور تند روشن می‌شود، ابتدا مدول بخاری و فیوز مربوطه را بررسی کنید. اگر فن کار می‌کند اما هوای خروجی سرد است، آمپر آب را زیر نظر بگیرید؛ اگر موتور به‌درستی گرم می‌شود ولی بخاری همچنان سرد است، رادیاتور بخاری احتمالا رسوب گرفته و نیاز به شست‌وشو یا تعویض دارد.
جمع بندی
علت روشن نشدن بخاری ماشین را می‌توان از روی نوع نشانه‌ای که دارد تشخیص داد. اگر فن صدا و بادی تولید نمی‌کند، مشکل از فن، فیوز یا رله بخاری است؛ اما اگر فن کار می‌کند ولی باد سرد یا کم‌رمق می‌زند، باید سراغ هسته بخاری، ترموستات، حباب هوا در رادیاتور، فیلتر کابین یا کمبود مایع خنک‌کننده بروید.
در خودروهایی مثل پژو پارس، ۴۰۵ و سمند، مدول بخاری هم یکی از مشکوک‌ترین قطعات است، در حالی‌که در پراید باید سراغ مقاومت‌های فن و شیر بخاری رفت. اگر بخاری و کولر هر دو همزمان از کار افتاده‌اند یا فن حتی بعد از خاموش کردن سوییچ هم به کار خود ادامه می‌دهد، این نشانه‌ها مسیر عیب‌یابی را مشخص‌تر می‌کنند و بهتر است هرچه زودتر به تعمیرکار مراجعه کنید تا هم از سرمای بی‌مورد در امان بمانید و هم از آسیب بیشتر به سیستم خنک‌کننده خودرو جلوگیری شود.
